جدیدترین اخبار و قوانین حقوقی (علی فتحی وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دانشگاه )

حقوقی ----------- از تمام بازدیدکنندگان عزیز و گرانقدر التماس دعا دارم

حقوق و تکالیف عابران پیاده

حقوق و تکالیف عابران پیاده

 

بدون تردید یکی از قربانیان اصلی سوانح و حوادث ترافیکی در جهان و کشور ما، عابران پیاده هستند که درصد قابل توجهی از تلفات انسانی را تشکیل می‌دهند. به طوری که در برخی مناطق شهری تا 30 درصد از کشته‌ها را به خود اختصاص می‌دهند. میانگین تلفات انسانی عابران پیاده نیز 5/22 درصد از قربانیان سوانح ترافیکی را شامل می‌شود. هر انسانی در هر جایگاه شخصی و اجتماعی با هر سن و سال و هر نوع جنس در چرخه ترافیکی می‌تواند عابر باشد و این بدان مفهوم است که خطر بالقوه برای شخصی که در فرایند ترافیکی و رفت و آمد قرار دارد، وجود دارد. به همین منظور قانونگذاران برای ایمنی و سلامت عابران، حقوق و تکالیفی قائل شده‌اند. به جرأت هم می‌توان گفت تعداد مواد قانونی که تأکید بر حقوق عابران دارد، بیش از 5برابر مواد قانونی تکلیف عابران و ناظران است. در این میان دستگاه‌های دولتی بویژه شهرداری‌ها و رانندگان نیز وظایفی بس سنگین در قبال عابران برعهده دارند. از سوی دیگر وظایف دستگاه‌ها شرط لازم ایمنی عابران است. شرط کافی برای ایمنی عابران هم آشنایی آنان با تکالیف‌شان و عمل به آنهاست. ذکر مواد قانونی و اشاره به مفاد آن می‌تواند موجب آگاهی هر یک از گروه‌های مسئول در فرآیند ایمنی عابران باشد که برای آشنایی با برخی مفاهیم به حق و تکلیف عابران اشاره می‌شود.

 

عابران پیاده: شخصی غیرسوار که بدون استفاده از هیچ نوع وسیله نقلیه موتوری یا غیر موتوری حرکت نموده یا مبادرت به جابه‌جایی کالسکه، چرخ دستی، جامه‌دان، سبدهای چرخدار و مانند آن می‌نماید.
پیاده‌رو و «پیاده‌راه»: بخشی جداشده از خیابان می‌باشد که در امتداد آن واقع شده و برای عبور و مرور پیاده‌ها اختصاص یافته است.
خط ایست: خط‌کشی عرضی است که در ورودی تقاطع و به منظور تعیین مرز توقف وسایل نقلیه پیش از گذرگاه پیاده بر سطح راه ترسیم می‌شود.
حقوق عابران: در آئین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 1384 (با مخفف آ.) و قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 1390 (ق. ر)
براساس ماده 218 آئین‌نامه راهنمایی و رانندگی، شهرداری‌ها موظفند پیاده‌روهای استاندارد، هموار و ایمن با در نظر گرفتن عبور سالخوردگان و معلولان با صندلی چرخ‌دار و یا بدون آن، در حاشیه معابر شهری ایجاد کنند. تأمین روشنایی معابر نیز در ماده 219 همین قانون اشاره شده است. متأسفانه گسترش اکثر شهرهای کشور بر بستر بافت سنتی استقرار یافته است و شهرها فاقد پیاده‌رو مناسب هستند. حال آن که همین موضوع، به لحاظ ناآگاهی متولیان و مدیران شهری درک نشده است. بنابراین ساماندهی معابر ایمن برای عابران، نیازمند زمان طولانی می‌باشد و چنانچه شهرداران با مقررات عبور و مرور آشنایی داشته باشند، در ساماندهی پیاده‌روها مؤثرتر خواهند
بود.
در ماده 136 آئین‌نامه راهنمایی و رانندگی نیز بر اجباری بودن رعایت حق تقدم برای همگان تأکید دارد. ماده 103 نیز در بیان معانی رنگ چراغ‌های راهنمایی عابر پیاده اشاره دارد:
چراغ سبز: پیادگان مجاز به عبور از عرض راه می‌باشند.
چراغ قرمز: عبور پیادگان از عرض راه ممنوع است، در واقع تأکید بر رعایت حق و تکلیف توأمان عابران دارد.
تکالیف عابران پیاده در قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی
ماده 215 آئین‌نامه راهنمایی وظایف 9گانه‌ای را برای عابرین پیاده برشمرده که عبارتند از:
1- در محل‌هایی که پیاده‌رو وجود دارد از سطح سواره‌رو استفاده نکنند.
2- در محل‌هایی که پیاده‌رو وجود ندارد یا در صورت وجود، به دلایلی غیرقابل تردد باشد، باید از منتهی‌الیه سمت چپ سواره‌رو و عکس جهت حرکت وسایل نقلیه عبور نمایند.
3- برای عبور از عرض راه، تنها از گذرگاه‌های پیاده، پل‌های هوایی و گذرگاه‌های زیرزمینی مجاز عبور
نمایند.
4- از دویدن، پریدن و ورود ناگهانی به سطح سواره‌رو خودداری کرده و مراقب حرکت وسایل نقلیه باشند.
5- از حصار آزادراه‌ها نگذرند و در بزرگراه‌ها و خیابان‌ها از لابه‌لای درختان و گلبوته‌های حاشیه و میانه راه عبور نکنند.
6- در تقاطع‌ها با روشن شدن چراغ سبز مقابل خود (چراغ عابر) حرکت نمایند و هنگامی که چراغ عابر قرمز بود عبور نکنند.
7- از موانع و خط‌کشی‌ خطوط ویژه، سواره‌رو خیابان‌ها و میدان‌ها عبور نکنند.
8- در بزرگراه‌ها و خیابان‌های اصلی از خارج از گذرگاه‌های تعیین شده عبور نکنند.
9- در سواره‌رو خیابان برای سوار شدن به وسیله نقلیه و همچنین صحبت کردن و یا خرید و فروش با راننده یا سرنشینان وسایل نقلیه توقف نکنند.
ماده 4 قانون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن
هرگاه حادثه‌ای رخ دهد که منجر به ضرب، جرح، قتل یا خسارت مالی شود راننده مجاز که وسیله نقلیه‌اش مجاز به حرکت در شاهراه باشد نسبت به موارد فوق مسئولیتی نخواهد داشت.
طبق ماده 26 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 8/12/1390 مجلس شورای اسلامی: در راه‌هایی که برای عبور عابران پیاده علائم، تجهیزات و مسیرهای ویژه اختصاص داده شده است عابران مکلفند هنگام عبور از عرض یا طول سواره‌رو با توجه به علائم راهنمایی و رانندگی نصب شده در محل از نقاط خط‌کشی گذرگاه‌های غیرهمسطح و مسیرهای غیر ویژه استفاده نمایند. هرگاه عابران به این تکلیف عمل ننمایند، در صورت تصادف با وسیله نقلیه، راننده – مشروط به اینکه کلیه مقررات را رعایت نموده باشد و قادر به کنترل وسیله نقلیه و جلوگیری از تصادف یا ایجاد خسارت مادی و بدنی نباشد – مسئولیتی نخواهد داشت. البته مسئولیت نداشتن راننده مانع استفاده مصدوم یا وارث متوفی از مزایای بیمه نخواهد شد و شرکت بیمه با ارائه قرار منع تعقیب یا حکم برائت راننده ملزم به اجرای تعهدات موضوع بیمه‌نامه به مصدوم یا وراث متوفی خواهد بود. چنانچه وسیله نقلیه بیمه نباشد، دیه عابر از صندوق موضوع قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب 23/10/1347 پرداخت می‌شود. رانندگان نیز موظفند در صورت عبور عابر پیاده از محل‌های تعیین شده با فاصله‌ای که به وسیله خط‌کشی پشت مسیر ویژه مشخص می‌گردد توقف کامل کنند. در غیر این صورت برای آنها مبلغ دویست هزار ریال قبض جریمه صادر می‌شود.
تبصره 3 ماده 14 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی نیز به خاطر اهمیت حفظ جان انسان‌ها در چرخه ترافیک – عابران نیز به موجب ماده یک همین قانون جزو این فرایند محسوب می‌شوند – احقاق حقوق شهروندی و ارتقای ایمنی ترافیک نسبت به مسئولیت دستگاه‌ها در قبال رانندگان و سرنشینان و عابران تأکید دارد.
در صورتی که براساس نظر کارشناسان تصادفات، نقص راه یا وسیله نقلیه در علت تصادفات مؤثر باشد حسب مورد متصدیان ذیربط، مسئول جبران خسارت وارده بوده و با آنان طبق قانون رفتار خواهد شد.
در اینجا موضوع نقص راه شامل علائم و خط‌کشی و گذرگاه‌های عابران می‌شود که در صورت اهمال مدیران شهری نسبت به تصادفات عابران حسب مورد میزان تقصیر آنان براساس نظر کارشناسان تصادف مشخص می‌شود. از سوی دیگر همان گونه که در ماده 36 قانون جدید رسیدگی به تخلفات رانندگی تصریح شده اگر راننده‌ای همه شرایط را رعایت کرده باشد و عابر مقصر باشد مسئولیت متوجه راننده نیست.
در حال حاضر تا آگاهی آحاد مردم و عابران از قوانین راه طولانی در پیش نداریم و امیدواریم مدیران دستگاه‌ها و اشخاص نیز با احساس مسئولیت فردی و اجتماعی بیشتر در ارتقای فرهنگ ترافیک و قانون‌پذیری و قانونمندی قدم بردارند تا موجب حفظ بیش از پیش جان و سلامتی هموطنان عزیز باشیم.